Door Hanke Geertsema en Barbara Cremers

Stressreacties en de uitleg hierover

Dan Siegel legt met zijn interpersonal Neurobiology duidelijk uit hoe het relationele brein getriggerd wordt en reageert. Een vast onderdeel van de psycho-educatie is de uitleg van het brein in stress. Voor stellen is het essentieel zich te realiseren wat hun eigen stressreacties zijn; het aanvallen, terugtrekken, bevriezen en zich aanpassen. Imago maakt dit begrijpelijk door dit uit te leggen als gedrag van een chimpansee of schildpad. Hierdoor realiseren zij zich ook dat ze de Dialoog alleen met elkaar kunnen doen als ze ontspannen zijn. In stress kunnen ze niet luisteren zonder oordeel en niet praten zonder kritiek.
 
De Imagodialoog
De Dialoog is de belangrijkste werkvorm van Imagotherapie. De therapeutische attitude is er een van neutraliteit en van het aanbrengen van de structuur en de vertraging in het gesprek. De therapeut modelleert zelf de houding die hij of zij van het stel vraagt: emotieregulatie, nieuwsgierigheid, empathie, intentionaliteit, een rustige uitnodigende aanwezigheid en afstemming. De therapeut bemoeit zich niet met de inhoud. Partners brengen deze zelf in. Voordat een moeilijk onderwerp wordt ingebracht begint het stel met een Waarderingsdialoog. In deze veilige context leren partners opnieuw met elkaar in gesprek te gaan op een manier die rust, helderheid en empathie mogelijk maakt, waardoor partners uit hun automatische (stress-)reacties kunnen stappen en elkaar echt kunnen horen.

Deze manier van praten wordt zowel gebruikt tijdens de therapiesessies onder leiding van een therapeut, als thuis door de stellen zelf.

De voorbereiding van de Dialoog
Een goede uitleg is essentieel voor het slagen van een Dialoog. De therapeut instrueert het stel: de ene partner wordt de Zender (de partner die vertelt), de andere wordt de Ontvanger (de partner die luistert). De therapeut legt uit dat het stel zo dichtbij elkaar zit en elkaar met deze afstand kan aankijken omdat het de afstand heeft van de ouder en een baby die gevoed wordt. In deze intieme tussenruimte begint de Dialoog. De therapeut benadrukt daarbij het belang van de houding van de Ontvanger, van nieuwsgierigheid en het willen weten hoe het is om in de schoenen van de ander te staan. 
De Zender wordt gevraagd te praten zonder oordeel of verwijt, in korte zinnen te praten en te wachten na elke zin, zodat de Ontvanger deze kan spiegelen: ‘Dus wat je zegt is dat het lastig/prettig/nieuw voor je is als ik…doe/zeg’. Eventueel gevolgd door: ‘Klopt dat?’ en daarna door de vraag (de enige toegestane vraag in de Dialoog): ‘Is er meer?’

In de Dialoog nodigt de Zender de ander uit om in zijn wereld of ook wel ‘op zijn eiland’ te komen zodat de Zender kan vertellen over wat er in hem leeft. De Ontvanger stapt van het eigen ‘eiland’ af, daarmee alles loslatend wat van haar is, meningen, overtuigingen, aannames over de Zender. Zij stapt over op het eiland van de Zender, spiegelt wat deze zegt en vraagt: is er meer? Door deze herhaling voelt de ander, de Zender zich erkend in het persoonlijke verhaal en het gevoel. De Ontvanger krijgt empathie voor de reacties van de geliefde. Er komt zo op een dieper niveau contact: empathie voor het gevoelsleven van de ander en de herinneringen die daar vaak bij horen uit de kindertijd. De verbinding die dan ontstaat is helend voor de relatiewonden die zijn opgelopen.

Een voorbeeld van de Dialoog in de praktijk
Andreas wordt als eerste de Zender in een Waarderingsdialoog, waarbij wordt gekeken naar de positieve kant van de relatie. Hij zegt: “Wat ik waardeer in jou is dat je bent gebleven toen het zo moeilijk voor mij was.” Hannah: “Dus jij waardeert dat ik ben gebleven toen het zo moeilijk voor jou was. Is er meer?” 
Andreas: “Ja, door het overlijden van mijn zus en alles wat dit opriep in mijn familie kwam ik in een oud patroon terecht van: ‘ik doe het zelf wel’.” Hannah blijft elke zin van Arnold spiegelen.
De therapeut geeft een aanvulzin aan de Zender: “En daardoor voelde ik me…” 
Andreas: “Daardoor voelde ik me gesteund en verbonden met jou.” 
De therapeut: “Waar die steun of juist dat zelf-gaan-doen mij aan doet denken van toen ik een kind was, is…” 
Andreas “Dit doet mij denken aan de tijd toen mijn ouders gingen scheiden op mijn twaalfde. Ik heb geleerd om het dan maar allemaal alleen te doen, om me staande te houden in de chaos van die jaren.” 
Andreas is zichtbaar geraakt. Hij huilt. Hannah huilt mee. Ze voorzien elkaar van tissues, kijken elkaar aan, beiden met een kleine glimlach. 

Therapeut: “Als jij weer zover bent, Hannah – en neem er alle tijd voor – kun je spiegelen wat Andreas zei? Als je het niet meer weet, vraag je gewoon of hij het nog eens wil zeggen.” 

Hannah spiegelt wat hij als laatste heeft gezegd en vraagt: “Is er meer?” 
Andreas: “Nee.” Ze bedanken elkaar. Andreas: “Dank je wel dat je naar me geluisterd hebt en me echt hebt gehoord.” 
Hannah: “Dank je wel dat je me dit verteld hebt, want hierdoor zie ik een diepere laag dan ik ooit eerder bij jou gezien heb.” 
 
Doel en effect van Imagotherapie

Het doel van Imago relatietherapie is om stellen werkelijk te leren luisteren. Het doel is niet om een oplossing of quick fix van een bepaald probleem te vinden of een compromis te sluiten. In het luisteren is essentieel dat partners leren hun eigen primaire reacties te reguleren en bewust te reageren. Echte luisterbereidheid ontstaat als zij openstaan om beïnvloed te worden door de ander, die van nature verschilt van henzelf. Het doel van de Imagodialoog verloopt chronologisch: eerst veiligheid, dan verbinding, en vervolgens differentiatie waarin verwachting, teleurstelling en verstrengeling geen rol meer speelt. De communicatie verbetert tussen stellen doordat ze leren hoe je een gestructureerde Dialoog voert. Na het voeren van dialogen in therapie en thuis, komt er meer empathie voor elkaar. 

Hoewel het aantal grootschalige RCT-studies beperkt is, laat bestaand onderzoek en klinische praktijk consistent positieve effecten zien op relationele tevredenheid en communicatie. Uit onderzoek komt bijvoorbeeld naar voren dat stellen na drie maanden een grotere tevredenheid hebben over hun relatie. Partners die elkaar soms al meer dan twintig jaar kennen leren elkaars achtergrond, pijnpunten en behoeftes beter te begrijpen. Stellen vertellen dat ze hierdoor verminderd ruzies maken. Veel ruzies komen voort uit oude patronen. Imagotherapie helpt die patronen te herkennen en te doorbreken. Stellen rapporteren dat ze ruzies sneller kunnen de-escaleren. Ze gaan bewuster om met triggers en begrijpen waarom bepaalde opmerkingen of situatie hen zo raken. Daardoor reageren ze minder automatisch en meer bewust. Er komt meer samenwerking in plaats van tegenwerking. De Imagotherapie moedigt partners aan om samen te werken aan groei in plaats van elkaar als tegenstander te zien. Een ander belangrijk effect van imagotherapie is dat als het ze thuis lukt om de Dialoog goed te voeren partners meer autonomie en zelfredzaamheid ervaren door deze nieuwe communicatievaardigheid: ze krijgen gereedschap in handen! 
 
Het verschil tussen Imago relatietherapie en andere vormen

Van inhoud naar proces

In de meeste relatietherapieën is de therapeut actief betrokken bij het duiden van wat er gezegd wordt of het analyseren van de relatieproblemen. Imago therapeuten werken anders: zij richten zich niet op de inhoud van het gesprek, maar op het proces van De Dialoog. De therapeut is een procesbegeleider, geen inhoudelijke adviseur.

Van praten tegen de therapeut naar praten met elkaar

In veel relatietherapieën zitten de partners tegenover de therapeut, terwijl ze hun problemen aan de therapeut presenteren. Imagotherapeuten zetten partners tegenover elkaar en laten hen echt naar elkaar luisteren. Daarmee komt de verbinding vanaf het eerste gesprek waar die thuishoort: tussen de partners. Deze manier van praten kunnen stellen ook mee naar huis nemen waardoor de zelfredzaamheid van de partners groter wordt.

Van focus op conflict naar aandacht voor waardering

Voordat een Dialoog wordt gehouden over een lastig onderwerp wordt begonnen met een Waarderingsdialoog. Het inzoomen op de positieve kanten van de relatie vormt een belangrijke poot van de Imagotherapie. In die Waarderingsdialoog wordt naar boven gehaald wat wel goed gaat, waardoor partners zachter worden. Ze vertellen elkaar over het zorgzame gedrag van de ander waardoor zij zich gezien, gehoord, gesteund, geliefd en erkend voelen. “Ik weet dat jij van me houdt en om me geeft als je het initiatief neemt om mij te knuffelen/je aan de huishoudelijke afspraken houdt/een dag uit voor ons samen organiseert. Want dan voel ik me….

Onze eigen Imagoroute, iets over de schrijvers

Hanke Geertsema is psychoanalytisch georiënteerd psychotherapeut en systeemtherapeut en heeft een eigen praktijk in Amsterdam voor adolescenten, volwassenen, groepen, gezinnen en relaties. Zij leerde tijdens haar opleiding systeemtherapie bij de RINO om gedurende een sessie een duiding te doen waarover de problematiek van het stel mogelijk zou kunnen gaan. ‘Relatietherapie ging staan voor hard werken om meervoudige partijdigheid te bewaren en ook het afstemmen met de juiste woorden was een geworstel. Kortom: het was eerlijk gezegd niet mijn favoriete therapievorm. Sinds 2018 ben ik bekend met Imagotherapie. Eerst door het te ervaren met mijn man gedurende onze relatiecrisis. Voor ons was het weer letterlijk en figuurlijk naar elkaar kijken en echt luisteren een helend proces. We zagen gedurende de Dialoog alle pijn – uit de kindertijd én uit onze oude relatie – van elkaar, en dat opende de deur naar een nieuwe relatie. De opleiding die ik volgde vanuit deze krachtige positieve ervaring bracht me meer kennis. Deze gaf op een dieper niveau het bewustzijn dat we met elkaar verbonden zijn in deze wereld en dat het relationeel werken in de Dialoog iets brengt wat essentieel is voor ons mensen: verbinding, in pijn of in blijdschap. Inmiddels ben ik heel enthousiast over het werken met liefdesrelaties.’

Barbara Cremers is relatietherapeut. Na 20 jaar werkzaam te zijn geweest in de kunstsector heeft zij opleidingen gevolgd in Neurolinguïstisch Programmeren, Transactionele Analyse en Familie-opstellingen. Na haar Imago opleidingen is ze sinds 2019 opleider binnen het Imago International Training Institute en verzorgt samen met haar echtgenoot de Imago opleiding in Nederland. Ze heeft daarnaast een eigen praktijk voor relatietherapie in Vilsteren, Overijssel.
Ze leerde Imagotherapie kennen op een moment dat ze voor een specialisatiekeuze stond als therapeut. ‘Het besluit om vooral richting relatietherapie te gaan was al gemaakt, maar bij het lezen van een boek over Imagotherapie was ik meteen overtuigd: ik werd getroffen door de eenvoud en herkenbaarheid van de inzichten en de uitgebreide theoretische onderbouwing voor de therapeut om een stel vanuit chaos en pijn naar verbinding, begrip en empathie te brengen. 
Het relatieweekend in 2010 dat mijn man en ik volgden maakte een diepe indruk op ons. Er stond een berg aan onuitgesproken thema’s uit onze dertigjarige relatie tussen ons in. Al in het weekend merkten we dat die berg lager werd, waardoor wij elkaar en onze aantrekking weer helder konden zien. Datzelfde jaar volgenden wij onze eerste Imago opleiding.’ 
 
Meer informatie

Imago Relaties Nederland (IRN) is onderdeel van Imago Relationships Worldwide, met lidmaatschappen van therapeuten in bijna 50 landen.
www.imagonederland.nl – opleidingen, therapeuten en relatieweekenden voor stellen en generaties.

 
Literatuur

·       Harville Hendrix & Helen LaKelly Hunt: Krijg de liefde die je wilt, 2019.

·       Hendrix, H., & Hunt, H. L. (2021). Doing Imago Relationship Therapy in the Space Between.

·       Bowlby, J. (1988). A Secure Base. 
Johnson, S. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy.

·       Siegel, D. J. (2020). The Developing Mind.
Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory.

·       Bowen, M. (1978). Family Therapy in Clinical Practice.

·       Snyder, D. K., Castellani, A. M., & Whisman, M. A. (2006). Current status and future directions in couple therapy. Annual Review of Psychology, 57, 317–344.

·       Luquet, W., Muro, L. (2018). Imago Relationship Therapy Alignment With Marriage and Family Common Factors. The Family Journal, 26, issue 4.

·       Schmidt, C.D., Luquet, W., Gehlert, N.C. (2015). Evaluating the Impact of the “Getting The Love You Want” Couples Workshop on Relational Satisfaction and Communication Patterns. Journal of Couple and Relationship Therapy, 15, 1-18.

Muro, L., Holliman, R. (2016). Imago Relationship Therapy and Accurate Empathy Development. Journal of Couple and Relationship Therapy, 15, 232-246